Bệnh tôm chết sớm EMS: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chuẩn đoán

Rate this post

Bệnh tôm chết sớm (Early Mortality Syndrome – EMS), còn được gọi là chứng hoại tử gan – tụy cấp (Acute Hepatopancreatic Necrosis Syndrome – AHPNS), là một căn bệnh nghiêm trọng gây thiệt hại cho tôm nuôi tại Việt Nam. Bệnh này ảnh hưởng đến cả tôm thẻ chân trắng và tôm sú, bất kể phương pháp nuôi là thâm canh hay bán thâm canh.

Bệnh tôm chết sớm EMS được ghi nhận lần đầu tiên tại Trung Quốc năm 2009, sau đó lan rộng sang Việt Nam năm 2010, Malaysia và Thái Lan năm 2011, và Mexico năm 2013. Đây là một căn bệnh có tác động toàn cầu và gây ảnh hưởng lớn đến ngành nuôi tôm.

Nguyên nhân gây bệnh

Bệnh tôm chết sớm EMS do vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus tích hợp với phage độc tương thích gây ra. Vi khuẩn này tạo ra một độc tố mạnh làm phá hủy mô và gây rối loạn chức năng gan tụy trong hệ thống tiêu hóa của tôm. Đây là nguyên nhân khiến tôm chết sớm trong vòng 30 ngày đầu tiên sau khi thả, và tỷ lệ tôm chết có thể lên đến trên 70%.

Bệnh tấn công theo hai giai đoạn: Giai đoạn đầu, vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus nhiễm phage tiết ra độc tố làm tôm yếu và mất sức đề kháng. Giai đoạn sau, một đợt tấn công thứ hai của vi khuẩn xảy ra, tiết ra độc tố làm rối loạn chức năng gan tụy và gây tổn thương gan tụy, dẫn đến tôm chết hàng loạt. Cơ chế này giải thích tại sao việc phòng ngừa bệnh và điều trị bằng kháng sinh không mang lại hiệu quả mong muốn.

Dấu hiệu bệnh lý

Trên cả đàn tôm

  • Giai đoạn đầu, các triệu chứng bệnh thường không rõ ràng.
  • Tôm chậm lớn và chết ở đáy ao.
  • Tiếp theo, tôm bị bệnh có hiện tượng vỏ mềm và biến màu.
  • Tôm bị bệnh thường lờ đờ, nơi tấp mé, quay đảo trên mặt nước, giảm ăn và sau cùng chết.
  • Tôm có thể chết rất nhanh sau khi phát hiện bệnh, thậm chí chỉ trong 2-3 ngày.
  • Nhiều trường hợp ghi nhận tôm ngưng chết khi ngừng cho ăn và sau đó chết nhanh khi tiếp tục cho ăn.

Trên cá thể tôm

  • Gan tôm bị bệnh thường có nhiều trạng thái khác nhau, bao gồm sưng to, mềm nhũn, biến màu, teo nhỏ và dai, và vỏ mềm, đục cơ.
  • Tôm bị phân trắng kéo dài.

Trên ao nuôi

  • Giảm lượng khoáng chất trong nước ao.
  • Giảm độ trong xuống dưới 30 cm.
  • Nồng độ oxy hòa tan dưới 5ppm trong suốt tháng đầu tiên sau khi thả giống.
  • pH dao động trong ngày hơn 0,3.
  • Khí độc NH3 xuất hiện rất sớm trong quá trình nuôi.

Cách chuẩn đoán bệnh

Có một số phương pháp để chuẩn đoán bệnh tôm chết sớm EMS:

  1. Soi mẫu ép tươi mô gan tụy dưới kính hiển vi: Trạng thái gan tụy bình thường được phủ bởi các giọt lipid nhỏ, nên không thể nhìn thấy các tế bào khi ép tươi. Khi nhìn thấy các tế bào gan tụy dưới kính hiển vi khi soi tươi, điều này chứng tỏ lượng lipid giảm và gan tụy đã bắt đầu bất thường. Khi nhìn thấy các hạt tròn trong mẫu ép tươi, điều này chứng tỏ tế bào gan tụy đã bị bong tróc và tình trạng bệnh đã nặng.

  2. Quan sát gan tụy tại ao nuôi: Quan sát trực tiếp gan tụy tôm tại ao có thể giúp xác định tình trạng bệnh. Gan tụy có thể đục, chết và phát sáng. Khối gan tụy có thể nhạt màu và nhỏ hơn so với tôm khỏe mạnh.

  3. Sử dụng biện pháp xét nghiệm sinh học phân tử: Xét nghiệm sinh học phân tử cho phép phát hiện sớm bệnh EMS trên tôm. Có 3 kỹ thuật chính được sử dụng hiện nay gồm PCR (EMS-PCR kit), Realtime PCR (EMS Realtime PCR kit) và Lamp-PCR (EMS Loci – LAMP PCR). Việc lựa chọn kỹ thuật phù hợp phụ thuộc vào đối tượng mẫu và điều kiện cơ sở vật chất của người nuôi tôm.

Phát hiện sớm bệnh EMS rất quan trọng để người nuôi có thể đưa ra biện pháp xử lý kịp thời, giảm thiểu thiệt hại do diễn biến bệnh nhanh chóng và không ngờ.