Thăng trầm nghề nuôi tôm ở Tây Nam Bộ

Spread the love
Rate this post

Mười năm qua, nghề nuôi tôm ở Tây Nam Bộ trải qua những sóng gió và thăng trầm không ngừng. Với diện tích nuôi trồng thủy sản lên đến 275 nghìn ha, với hơn 250 nghìn ha chuyên nuôi tôm, Cà Mau là tỉnh chiếm ưu thế về nuôi tôm tại khu vực này. Tuy nhiên, chỉ có chưa đầy một nghìn ha là diện tích nuôi tôm công nghiệp tại Cà Mau. Hình thức nuôi tôm quảng canh vẫn chiếm ưu thế, phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên, gây rủi ro và mất mùa cao. Kể từ năm 2000, diện tích nuôi tôm tại tỉnh tăng lên 250 nghìn ha, nhưng sản lượng chỉ đạt hơn 94 nghìn tấn. Điều này phần nào được giải thích bởi việc hàng chục nghìn ha đất nằm sâu trong bưng biền, không thể tiếp cận hệ thống thủy lợi, không thể trồng lúa cũng như nuôi tôm. Hơn nữa, hàng chục nghìn hộ nông dân phải đối mặt với tài sản bị cầm cố ở các ngân hàng vì không trả được vốn và lãi, số tiền này đã lên đến gần 1.800 tỷ đồng. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu nguyên liệu tôm trở nên ngày càng nghiêm trọng, các nhà máy chỉ hoạt động ở mức 30-40% công suất. Trong khi đó, việc sản xuất lúa ở Cà Mau cũng bị suy giảm, diện tích chỉ còn khoảng 130 nghìn ha, sản lượng cũng giảm xuống hơn 400 nghìn tấn lúa/năm. Bởi vậy, tỉnh Cà Mau phải nhập gạo, lợn, cá từ các tỉnh khác.

Thực tế cho thấy, nguyên nhân khiến nghề nuôi tôm ở Cà Mau chậm phát triển là do chưa đủ điều kiện để chuyển dịch cơ cấu sản xuất. Cần xây dựng hệ thống thủy lợi, cung cấp giống tôm chất lượng, nâng cao kỹ thuật nuôi và đầu tư vốn. Mô hình nuôi tôm kết hợp với lúa chưa phù hợp với thực tế. Chưa có sự chủ động về thủy lợi để có thể nuôi một vụ tôm và trồng một vụ lúa, vấn đề đưa ra mô hình và chỉ tiêu trên chưa được thực hiện một cách hợp lý. Một số nơi có năng suất nuôi tôm cao, nhưng cũng có những nơi nuôi tôm thất bát nhiều năm liền, nhưng vẫn chưa có tổng kết và bài học để có giải pháp khắc phục. Cho đến nay, ở các huyện được quy hoạch vùng ngọt hóa như Trần Văn Thời, Thới Bình, U Minh, nhiều nông dân vẫn tiếp tục thực hiện “phá bờ, bửa đập” để đưa nước mặn vào nuôi tôm, gây nhiễm mặn cho một phần diện tích đất ruộng, không có kết quả trong việc nuôi tôm và trồng lúa.

Ở Kiên Giang, trong vùng nuôi tôm Hưng Thạnh Hòa (xã Ðông Hưng, Ðông Thạnh và Hưng Hòa) cách xa bờ biển khoảng 15 km, nguồn nước cung cấp rất khó khăn. Các cơ quan chức năng đang gặp khó khăn trong việc xây dựng hệ thống thủy lợi để nuôi tôm hoặc trồng lúa. Ngay tại Ngã tư Công Sự, đối diện với Vườn Quốc gia U Minh Thượng, xuất hiện không ít cơ sở bán tôm sú giống, đặt nguy cơ nhiễm mặn cho rừng tràm đặc dụng. Trong vụ nuôi tôm chính vụ, xã Ðông Hưng và xã Ðông Thạnh đều gặp thiệt hại lần lượt là 70% và 80% sản lượng tôm. Tình trạng tôm chết hàng loạt do thời tiết, giống tôm chất lượng kém và dịch bệnh lây lan.

Mười năm thăng trầm của nghề nuôi tôm sú ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long cho thấy đây là một nghề ẩn chứa nhiều rủi ro, cần sự hỗ trợ trực tiếp từ Nhà nước về quy hoạch vùng nuôi, đầu tư thủy lợi, khuyến ngư, kiểm soát môi trường và cung cấp giống tôm chất lượng.

Để giảm rủi ro trong nuôi tôm, từ năm 2000 đến nay, ngành thủy sản tỉnh Sóc Trăng đã thành công trong việc xây dựng mô hình nuôi tôm sú công nghiệp theo hướng bền vững. Những hộ nuôi tôm theo mô hình này hạn chế việc sử dụng hóa chất trong nuôi tôm và thay vào đó sử dụng chế phẩm sinh học. Mô hình thâm canh này được trang bị hệ thống ô-xy đáy và sử dụng men vi sinh trong việc cải tạo ao nuôi, xử lý nước và nuôi tôm từ khi mới thả đến khi thu hoạch. Nhờ vậy, Sóc Trăng trở thành tỉnh dẫn đầu khu vực đồng bằng sông Cửu Long về diện tích nuôi tôm công nghiệp và bán công nghiệp, với 27.530 ha/tổng diện tích 47.593 ha tôm. Nuôi tôm theo mô hình công nghiệp giúp giảm thiệt hại so với cách nuôi truyền thống, đảm bảo môi trường ổn định, tôm phát triển đồng đều và chi phí sản xuất giảm từ 10% đến 20% do hạn chế việc xử lý khí độc và các bệnh nhiễm khuẩn. Năng suất cũng được nâng cao gấp nhiều lần. Sau bốn tháng nuôi với mật độ 40 con/m2, năng suất tôm đạt từ 10 đến 12 tấn/ha, trọng lượng từ 30 đến 35 con/kg.

Mô hình nuôi tôm công nghiệp này bắt đầu từ ông Ðinh Thiên Cần, một nông dân ở ấp Tổng Cán, xã Liêu Tú, huyện Long Phú. Ông Ðinh Thiên Cần nuôi tôm theo phương pháp này sau khi học được về nuôi tôm bằng men vi sinh thay vì hóa chất. Với kinh nghiệm tích lũy từ 14 năm nuôi tôm, ông Ðinh Thiên Cần đã thu lợi hơn một tỷ đồng từ vụ nuôi tôm đầu tiên vào năm 2001. Số lợi nhuận này tiếp tục tăng lên bốn tỷ đồng khi ông thu hoạch 80 tấn tôm vào năm 2002. Hiện nay, ông Ðinh Thiên Cần dự kiến sẽ thu hoạch 300 tấn tôm nguyên liệu. Không chỉ riêng ông, ở huyện Long Phú, Vĩnh Châu, Mỹ Xuyên, nhiều hộ nuôi tôm công nghiệp khác cũng đạt được thành công. Ví dụ như ông Lưu Thống Nhất và ông Lưu Quốc Việt đã thành lập công ty nuôi trồng thủy sản Mỏ Ó ở xã Trung Bình, huyện Long Phú. Công ty này đã đạt năng suất hơn 10 tấn/ha với diện tích gần 220 ha. Kỹ thuật nuôi tôm bằng men vi sinh đã giúp công ty không cần sử dụng hóa chất, từ đó tạo ra tôm nguyên liệu không có dư lượng kháng sinh. Đồng thời, giá thành sản xuất cũng rẻ hơn so với việc sử dụng thuốc, hóa chất để xử lý nước và ao nuôi. Dự kiến, công ty Mỏ Ó sẽ thu hơn một nghìn tấn tôm nguyên liệu trong năm nay.

Tuy nhiên, người nuôi tôm ở Sóc Trăng cũng đối mặt với khó khăn vì giá các sản phẩm thức ăn và thuốc thú y ngày càng tăng cao. Sự hạn chế về vốn từ các ngân hàng cũng khiến người nuôi gặp khó khăn. Nhưng khó khăn lớn nhất hiện nay là giá tôm sú thương phẩm giảm mạnh và khó bán. Giá tôm sú hiện chỉ khoảng 80 nghìn đồng/kg, trong khi giá thành tôm thương phẩm lên đến gần 80 nghìn đồng/kg. Tuy nhiên, không phải người nuôi nào cũng có thể bán được tôm. Trên địa bàn tỉnh, chỉ có hai đơn vị mua tôm với sản lượng khoảng 200 tấn/ngày.

Để giải quyết khó khăn cho người nuôi tôm và tạo cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế, cần xây dựng vùng nuôi tôm công nghiệp và nuôi tôm thẻ chân trắng. Ngoài ra, cần đồng bộ các giải pháp về thủy lợi, vốn, giống tôm và công nghệ nuôi để nhanh chóng tăng sản lượng tôm nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu. Tỉnh Cà Mau cũng đang chuyển hàng chục nghìn ha diện tích nuôi tôm không hiệu quả sang trồng cây con khác nhằm giải quyết khó khăn hiện tại. Bên cạnh đó, tỉnh cũng đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi và nội đồng thủy nông để phục vụ chuyển đổi cơ cấu sản xuất. Đồng thời, cần chuyển giao khoa học-kỹ thuật cho nông dân, tăng cường sản xuất giống tôm và bảo vệ nguồn lợi thủy sản và môi trường sinh thái.